Ọ bụrụ na ị na-eme atụmatụ ịga South America, ị ga-ama ọkwa ọnụ ọgụgụ nke ala ọma jijiji ndị na-agafe na kọntinent kwa afọ. Ọ bụ ezie na ụfọdụ ndị na-ele ala ọma jijiji anya dị ka ihe omume ụfọdụ, ihe karịrị otu nde ala ọma jijiji eme kwa afọ-ọ bụ ezie na ọtụtụ n'ime ndị a dị ntakịrị, ha anọgideghị na-adị. Ka o sina dị, ndị ọzọ na-anọru nkeji nke yiri ka awa ma nwee ike ime mgbanwe dị ukwuu na mbara ala ebe ndị ọzọ bụ nnukwu ọdachi ndị na-akpata oke mbibi na ọnwụ nke ndụ.
Ala ọma jijiji ndị mepere emepe na South America, karịsịa na nsọtụ nke "Ọkụ nke Fire," nwere ike ịkpata ọdachi nke na-adaba n'akụkụ osimiri Chile na Peruvian ma gbasasịa n'ofe Pacific Ocean na Hawaii, Philippines, na Japan na ebili mmiri dị ukwuu mgbe ụfọdụ karịa 100 feet elu.
Mgbe oke mbibi sitere n'aka ikike sitere n'okike n'ime uwa, o siri ike iche n'echiche ma kweta mmebi na mbibi. Ndụ na-eme ka anyị chee otú anyị nwere ike isi lanarị onye ọzọ, mana, ala ọma jijiji enweghị njedebe. Ndị ọkachamara na-atụ aro ka ịmepụta onwe gị ala ọma jijiji. Enwere ike ghara ịdọ aka ná ntị n'ọdịnihu, mana ọ bụrụ na ị kwadebere, ị nwere ike ịmalite ahụmahụ karịa ndị ọzọ.
Ihe kpatara Ala ọma jijiji na South America
E nwere ógbè ukwu abụọ zuru ụwa ọnụ gburugburu ala ọma jijiji-ma ọ bụ egwu ụlọ . Otu bụ belt Alpide nke na-esi na Europe na Asia, ebe nke ọzọ bụ belt belt nke dị gburugburu Pacific, na-emetụta West Coast na North America na South America, Japan, na Philippines na gụnyere mgbanaka ọkụ nke dị n'ebe ugwu nke Pacific.
Ala ọma jijiji tinyere eriri ndị a na-eme mgbe tebụl abụọ tectonic, dị n'okpuru ala, jikọta, gbasaa, ma ọ bụ na-ezipụ ibe ha, nke nwere ike ime nwayọ nwayọ, ma ọ bụ ngwa ngwa. Ihe si na ngwa ngwa a bu ngbaputa na mberede nke ike nke na-agbanwe n'ime ya.
Mmiri ndị a na-agbapụta ụwa, na-eme ka ụwa gbanwee. N'ihi ya, ugwu na-ebili, ala daa ma ọ bụ mepee, ụlọ ndị dị nso na ọrụ a nwere ike ịda, afụ ọnụ nwere ike ịda, ndị mmadụ pụkwara ịnwụ.
Na South America, òkè nke belt dị n'akụkụ Pacific na-agụnye efere Nazca na South America. Ihe dị ka sentimita atọ nke mpịakọta na-etiti n'etiti efere ndị a kwa afọ. Ntugharị a sitere na atọ dị iche iche, ma ọ bụ ihe jikọrọ ya. Ihe dị ka sentimita 1.4 nke ihe ndị Nazca na-eji nwayọọ nwayọọ eme ihe n'okpuru South America, na-emepụta nrụgide miri emi nke na-eme ka ugwu ọkụ gbazee; ọzọ 1.3 sentimita a na-ekpochiri na ókè ala, na-atụgharị South America, ma na-ahapụ ya ọ bụla narị afọ ma ọ bụ otú ahụ na nnukwu ala ọma jijiji; na ihe dị ka otu ụzọ n'ụzọ atọ nke anụ ọhịa crumples South America na-adịgide adịgide, na-ewu Andes.
Ọ bụrụ na ala ọma jijiji ahụ dị nso ma ọ bụ n'okpuru mmiri, esemokwu ahụ na-eme ka arụ ọrụ ọkụ a mara dị ka mbufịt, nke na-eme ngwa ngwa ngwa ngwa na ebili mmiri dị ize ndụ nke nwere ike ịkwa elu ma kụda ọtụtụ ụkwụ n'elu ụgbọ mmiri.
Ịghọta ọtụtụ ala ọma jijiji
N'ime afọ ndị na-adịbeghị anya, ndị ọkà mmụta sayensị enwetala nghọta nke ọma banyere ala ọma jijiji site n'ịmụ ha site na satellite, ma ọnụ ọgụgụ Ukwu Richter magnificence na-asọpụrụ oge ka na-aghọta eziokwu ọhụụ nke ọ bụla n'ime ihe ndị a.
Ọnụ ọgụgụ Richter dị ọtụtụ bụ nke a na-eji tụọ ọnụ ala nke ala ọma jijiji nke na-enye ala ọma jijiji ọ bụla dị elu-ma ọ bụ ihe na seismograph nke ike nke ebili mmiri seismic si na elekwasị anya.
Nọmba ọ bụla dị na Richter Magnitude na-anọchite anya ala ọma jijiji nke dị okpukpu iri atọ na otu dị ka ọnụ ọgụgụ zuru ezu, mana ejighị ya iji chọpụta mmebi, ma Ọdịdị na Mmetụta. A gbanwewo ọnụ ọgụgụ ahụ nke mere na enweghi oke dị elu karị. N'oge na-adịbeghị anya, a na-atụle usoro ọzọ a na-akpọ oge dị ukwuu iji chọpụta nlezianya banyere oke ala ọma jijiji.
Akụkọ banyere Ala ọma jijiji dị na South America
Dị ka United States Geological Survey (USGS) si kwuo, n'etiti ala ọma jijiji kachasị ukwuu kemgbe 1900, ọtụtụ na-eme na South America na ndị kasị ukwuu, a 9.5 rating quake, areas devastating of Chile in 1960.
Ala ọma jijiji ọzọ mere n'ụsọ oké osimiri Ecuador, dị nso na Esmeraldas na January 31, 1906, nke dị elu nke ụda 8.8. Ala ọma jijiji a mepụtara ebili mmiri nke dị mita 5 na-ebibi ụlọ 49, gburu mmadụ 500 na Colombia, e dekwara ya na San Diego na San Francisco, na August 17, 1906, mmerụ 8.2 dị na Chile niile ma bibiri Valparaiso.
Ọzọkwa, ala ọma jijiji ndị ọzọ dị iche iche gụnyere:
- Na May 31, 1970, ala ọma jijiji nke dị na Peru na nke 7.9 gburu mmadụ 66,000 ma mebie mbibi $ 530,000, na-ebibi obodo nke Ranrahirca.
- Na July 31, 1970, ala ọma jijiji 8 mere Colombia.
- Na June 9, 1994, Bolivia tara ahụhụ 8.2.
- Na January 25, 1999, nrịba jijiji nke 6.2 ruru Colombia.
- Ala ọma jijiji nke 7.5 gburu na Coastal Peru na June 23, 2001.
- Na November 15, 2004, ala ọma jijiji nke 7.2 kwụsịrị n'ụsọ oké osimiri ọdịda anyanwụ nke Colombia, dị nso na Chocó.
- Na August 15, 2007, ala ọma jijiji nke 8.0 gburu San Vicente de Cañete, Lima, Peru.
- Na September 16, 2015, ala ọma jijiji nke 8.3 kwụsịrị na Illapel, Chile.
- N'April 15, 2016, ala ọma jijiji nke dị na 7.8 metụrụ n'ụsọ oké osimiri nke Ecuador dị nso na Muisne na mbibi ruo Guayaquil.
Ndị a abụghị nanị ala ọma jijiji ndị e dekọrọ na South America. Ndị nọ n'oge ndị Columbian adịghị n'akwụkwọ akụkọ ihe mere eme, ma ndị na-eso Christopher Columbus 'njem na-amata, na mmalite nke ala ọma jijiji nke 1530 na Venezuela. Maka nkọwa nke ụfọdụ ala ọma jijiji ndị a n'etiti afọ 1530 na 1882, biko gụọ obodo ndị dị na South America, bụ nke e bipụtara na 1906.